Rusland weigert toezicht op sancties tegen Iran, VN verliest onafhankelijke verificatiekanalen

China en Rusland hebben op 17 september de resolutie van de VN-Veiligheidsraad over de verlenging van het onafhankelijke toezichtmechanisme op sancties tegen Iran verworpen, waardoor het expertmechanisme dat verantwoordelijk is voor het controleren van de tenuitvoerlegging van sancties, het registreren van overtredingen en het indienen van rapporten aan de VN-Veiligheidsraad het mandaat verliest om verder te werken.

De stemming vond plaats tegen de achtergrond van een hernieuwde militarisatie van de Iraanse nucleaire kwestie en de herinwerking van de sancties. Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland hebben vorig jaar het mechanisme van de snelle herinvoering van de sancties van het nucleaire akkoord van 2015 aangehaald, waardoor de Verenigde Naties de sancties tegen Iran opnieuw hebben opgelegd; Iran ontkent het streven naar nucleaire wapens.

Niet alleen sancties worden afgewezen, maar onafhankelijke verificatiemechanismen

De functie van de deskundigengroep is niet om rechtstreeks te bepalen of sancties gerechtvaardigd zijn, maar om de tenuitvoerlegging te volgen, verdachte onrechtmatige transacties en wapenstromen te registreren en de Raad van Veiligheid een relatief onafhankelijke feitelijke basis te verschaffen. In het afgelopen jaar is de deskundigengroep daadwerkelijk stilgelegd vanwege het onvermogen tot consensus over de benoeming van de leden.

De Amerikaanse vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties, Jennifer Locetta, zei na de stemming dat de Veiligheidsraad zonder een onafhankelijke deskundigengroep de belangrijkste bron zou verliezen van "fair, evidence-based reporting" over sancties. Rusland beschuldigt het Westen van het politiseren van de Veiligheidsraad en beweert dat het nucleaire geschil met Iran op politieke en diplomatieke wijze moet worden opgelost.

In de kern van de discussie staat niet alleen de vraag of er sancties tegen Iran moeten worden opgelegd, maar ook wie er verantwoordelijk is voor het vastleggen of de sancties zijn geschonden en wie de Veiligheidsraad bewijsmateriaal kan verstrekken dat niet door de betrokken partijen is geselecteerd.

Peking's positie in de kwestie van Iran dichter bij strategische samenwerking dan neutrale bemiddeling

Net voor de stemming van de Veiligheidsraad ontmoette de minister van Buitenlandse Zaken van Iran, Abbas Alagji, in Beijing de Chinese minister van Buitenlandse Zaken, Wang Yi. China heeft een langdurige samenwerking op het gebied van energie, diplomatieke en veiligheid en is ook een van de belangrijkste kopers van Iraanse olie.

Dit standpunt is op zichzelf niet gelijk aan steun voor de ontwikkeling van nucleaire wapens door Iran, maar als China zijn onafhankelijke toezichtbevoegdheid beëindigt met een veto, zal het beleid ertoe leiden dat de controle van de uitvoering van de sancties door externe instanties wordt verminderd.

Toezichtshinder maakt de uitvoering van sancties meer afhankelijk van nationale inlichtingendiensten

Wanneer de deskundigengroep stopt met werken, kan de informatie over de inbreuk op sancties nog steeds afkomstig zijn van de Verenigde Staten, Europese landen, Israël en privé-satellieten, scheepvaart- en financiële gegevens, maar deze materialen zullen moeilijker worden georganiseerd en gecontroleerd door een onafhankelijk mechanisme dat door de Veiligheidsraad is gemachtigd. Politieke verdeeldheid tussen de leden van de Veiligheidsraad betekent ook dat dezelfde transactie, hetzelfde schip of dezelfde overdracht van technologie gemakkelijker wordt uitgelegd door verschillende kampen.

De Verenigde Staten hebben bekritiseerd dat een Chinese-Russische veto Iran en netwerken die hem helpen om de sancties te omzeilen ten goede zou komen, terwijl China-Rusland beweert dat de bestaande sancties op zichzelf geen juridische en politieke legitimiteit hebben.

Voor de Chinese diplomatie toont de veto nogmaals aan dat Peking gebruikmaakt van het veto van zijn permanente leden om de verdere uitbreiding van sancties en toezichtmechanismen die volgens hem door het Westen worden gedomineerd te voorkomen.

Naarmate de oorlog in Iran, de energiemarkt en de Sino-Amerikaanse top naderen, is de kwestie van Iran ook onderdeel geworden van de transacties en confrontaties tussen Peking en Washington. China heeft behoefte aan stabiele energiebronnen in het Midden-Oosten, maar ook tegen het Amerikaanse sanctierisico dat de Chinese bedrijven, financiële instellingen en scheepvaartnetwerken door middel van sancties worden uitgebreid.